بهترین پرامپت برای ترجمهٔ انگلیسی به فارسی چیه؟

با نمونه‌های آماده برای متن، کتاب، ترجمهٔ تخصصی و بازبینی

خیلی‌ها وقتی می‌خوان از هوش مصنوعی برای ترجمه استفاده کنن، فقط می‌نویسن:

این متن رو به فارسی ترجمه کن.

و خب، معمولاً هم ترجمه رو تحویل می‌گیرن، ولی مسئله اینه که «ترجمه» با «ترجمهٔ خوب» یکی نیست. ممکنه معنی کلی درست باشه، ولی لحن به هم بریزه. ممکنه متن زیادی رسمی بشه، ممکنه یه قید مهم حذف بشه یا جمله‌ای که باید طبیعی و فارسی به نظر برسه بوی ترجمه بده. اینجاست که پرامپت مهم می‌شه. پرامپت خوب قرار نیست معجزه کنه، فقط کمک می‌کنه ابزار دقیق‌تر بفهمه ازش چی می‌خواید و چی نمی‌خواید.

مشکل پرامپت «این متن رو ترجمه کن» چیه؟

این جمله خیلی کلیه. ابزار نمی‌دونه:

• مخاطب متن کیه،
• لحن رسمی می‌خواید یا محاوره‌ای،
• ترجمه باید تحت‌اللفظی باشه یا طبیعی،
• با اسم‌ها و اصطلاحات چی کار کنه،
• چیزی به متن اضافه کنه یا نه،
• و اصلاً هدف شما فهم اولیه‌ست یا انتشار نهایی.

مثلاً این دو درخواست رو مقایسه کنید:

درخواست اول

این متن رو به فارسی ترجمه کن.

درخواست دوم

متن زیر رو به فارسی روان و طبیعی ترجمه کن. معنی، نفی، شرط و میزان قطعیت جمله‌ها رو دقیق حفظ کن. اگه متن محاوره‌ایه، لحنش رو رسمی نکن. نام‌های خاص رو یکدست بنویس و چیزی به متن اضافه نکن.

دومی خیلی بهتره، چون چندتا تصمیم مهم رو از همون اول مشخص کرده.

یه پرامپت خوب برای ترجمه چه چیزهایی باید داشته باشه؟

لازم نیست پرامپتتون طولانی باشه. معمولاً همین چند مورد کافیه:

۱. نوع متن

رمانه؟ مقاله‌ست؟ ایمیله؟ متن تخصصیه؟

۲. مخاطب

عمومیه؟ دانشگاهیه؟ برای کودک نوشته شده؟ برای ناشره؟

۳. لحن

رسمی، محاوره‌ای، ادبی، ساده، تخصصی؟

۴. چیزهایی که نباید تغییر کنن

معنی، شرط، نفی، میزان قطعیت، اسم‌ها، اصطلاحات.

۵. چیزی که از ابزار می‌خواید تحویل بده

فقط ترجمه؟ ترجمه + توضیح؟ چند گزینه؟ یادداشت برای عبارت مبهم؟ این پنج مورد معمولاً نتیجه رو خیلی بهتر می‌کنن.

پرامپت پایه برای ترجمهٔ انگلیسی به فارسی

اگه یه پرامپت عمومی و قابل‌استفاده برای بیشتر متن‌ها می‌خواید، از این شروع کنید:

متن زیر را به فارسی روان و طبیعی ترجمه کن. معنی جمله‌ها را دقیق حفظ کن و چیزی به متن اضافه یا از آن حذف نکن. نفی، شرط، زمان فعل و میزان قطعیت را دست‌کاری نکن. نام‌های خاص را یکدست بنویس. اگر عبارتی بیش از یک برداشت دارد، آن را در یک یادداشت کوتاه مشخص کن.

این برای شروع خوبه، ولی بسته به نوع متن می‌تونید دقیق‌ترش کنید.

پرامپت برای ترجمهٔ کتاب و رمان

ترجمهٔ رمان فقط منتقل‌کردن معنی جمله نیست. لحن شخصیت، صدای راوی، ریتم جمله و حتی میزان رسمی‌بودن گفت‌وگو مهمه. برای همین پرامپت بهتره این موارد رو هم مشخص کنه:

متن زیر بخشی از یک رمان است. آن را به فارسی طبیعی و خواندنی ترجمه کن. لحن راوی و شخصیت‌ها را حفظ کن و متن محاوره‌ای را بی‌دلیل رسمی نکن. چیزی به متن اضافه نکن و هیچ بخش معنایی را حذف نکن. اگر عبارتی چندمعناست یا ترجمه‌اش به بافت وابسته است، قبل از انتخاب نهایی آن را مشخص کن.

اگه ترجمهٔ فصل‌های مختلف رو جداگانه انجام می‌دید، یه خط دیگه هم اضافه کنید:

نام‌ها، لقب‌ها و اصطلاحات را با ترجمه‌های قبلی یکدست نگه دار.

البته اگه ابزار به ترجمه‌های قبلی دسترسی نداره، باید اون معادل‌ها رو خودتون در اختیارش بذارید.

پرامپت برای حفظ لحن شخصیت

یکی از خطاهای رایج AI اینه که جملهٔ طبیعی و محاوره‌ای رو تبدیل کنه به نثر رسمی. مثلاً شخصیت می‌گه:

و ترجمه تبدیل می‌شه به چیزی مثل:

«شما باید در حال شوخی با من باشید.»

معنی کلی منتقل شده، ولی دیگه کسی این‌طوری حرف نمی‌زنه. برای این موقعیت می‌تونید بنویسید:

این متن دیالوگ یک شخصیت در رمان است. ترجمه را طبیعی و محاوره‌ای نگه دار. لحن را رسمی‌تر یا ادبی‌تر از متن اصلی نکن. اگر جمله اصطلاحی است، به‌جای ترجمهٔ کلمه‌به‌کلمه، معادل طبیعی فارسی پیشنهاد بده. شدت احساس و لحن شخصیت را هم حفظ کن.

پرامپت برای ترجمهٔ ادبی

اگه نثر متن مهمه، بهتره مستقیم این رو بگید:

متن زیر ادبی است. ترجمه باید در عین وفاداری به معنا، فارسی روان و خوش‌خوان داشته باشد. تصاویر، لحن و ریتم جمله‌ها را تا جای ممکن حفظ کن، اما از ساختارهای ترجمه‌زده و جمله‌بندی غیرطبیعی فارسی دوری کن. چیزی به متن اضافه نکن و از توضیح‌دادن بیش از متن اصلی خودداری کن.

یه نکته مهم: «ادبی‌ترش کن» پرامپت خوبی نیست. چون ممکنه ابزار شروع کنه به اضافه‌کردن آرایه و جمله‌هایی که اصلاً توی متن نبوده.

پرامپت برای ترجمهٔ تخصصی

توی متن تخصصی، مشکل اصلی معمولاً لحن نیست؛ اصطلاحات مهم‌ترن. برای همین باید مشخص کنید ابزار با اصطلاح‌ها چطور برخورد کنه. مثلاً:

متن زیر تخصصی و مربوط به حوزهٔ انرژی است. آن را به فارسی دقیق و روان ترجمه کن. اصطلاحات تخصصی را یکدست نگه دار و اگر برای اصطلاحی چند معادل رایج وجود دارد، قبل از انتخاب نهایی گزینه‌ها را کوتاه اعلام کن. واحدها، عددها، نمادها و نام استانداردها را تغییر نده. چیزی به متن اضافه نکن.

اگه واژه‌نامه دارید، بهترین کار اینه که همون رو هم به پرامپت اضافه کنید:

در ترجمه از این معادل‌ها استفاده کن:

demand response → پاسخگویی بار

battery energy storage system → سامانهٔ ذخیره‌سازی انرژی باتری

peak load → بار اوج

هرچی اصطلاحات پروژه از قبل مشخص‌تر باشن، احتمال یکدست موندن ترجمه بیشتره.

پرامپت برای ترجمهٔ ساده و قابل‌فهم

بعضی وقت‌ها اصلاً ترجمهٔ ادبی یا رسمی نمی‌خواید. فقط می‌خواید متن راحت خونده بشه. اون‌وقت بهتره مستقیم بگید:

متن زیر را به فارسی ساده، روان و قابل‌فهم ترجمه کن. معنی را دقیق حفظ کن، اما از جمله‌بندی سنگین و رسمی غیرضروری استفاده نکن. اگر ساختار انگلیسی در فارسی طبیعی نیست، جمله را به شکل طبیعی فارسی بازنویسی کن، بدون اینکه اطلاعات جدیدی اضافه شود.

پرامپت برای طبیعی‌ترکردن ترجمه

فرض کنید ترجمه رو از هوش مصنوعی تحویل گرفتید، ولی حس می‌کنید هنوز بوی ترجمه می‌ده. به‌جای اینکه بگید:

بهترش کن.

که خیلی مبهمه، این‌طوری بنویسید:

متن فارسی زیر را فقط از نظر طبیعی‌بودن زبان بازبینی کن. ساختارهای ترجمه‌زده را به فارسی مصطلح تبدیل کن، اما معنی، لحن، اطلاعات و میزان قطعیت متن را تغییر نده. هرجا تغییری لازم نیست، جمله را دست‌نخورده نگه دار.

این «هرجا لازم نیست، تغییر نده» خیلی مهمه. چون بعضی مدل‌ها وقتی می‌گید «بهترش کن»، کل متن رو بی‌دلیل از نو می‌نویسن.

پرامپت برای بازبینی ترجمه

یکی از بهترین استفاده‌های AI اینه که به‌جای ترجمهٔ دوباره، ازش بخواید ترجمهٔ شما رو با متن اصلی مقایسه کنه. مثلاً:

متن انگلیسی و ترجمهٔ فارسی را جمله‌به‌جمله مقایسه کن. فقط جاهایی را مشخص کن که معنی حذف شده، چیزی اضافه شده، نفی یا شرط تغییر کرده، میزان قطعیت عوض شده یا اصطلاحی اشتباه ترجمه شده. متن فارسی را از نو بازنویسی نکن، بلکه فقط ایرادها را فهرست کن.

این خیلی مفیدتر از اینه که بگید:

ترجمه‌م رو اصلاح کن.

چون در حالت دوم ممکنه ابزار همه‌چیز رو عوض کنه و شما ندونید مشکل اصلی کجا بوده.

پرامپت برای پیدا کردن حذف معنا

اگه نگرانی اصلیتون اینه که چیزی جا افتاده باشه:

متن اصلی و ترجمه را مقایسه کن و فقط مواردی را پیدا کن که بخشی از معنا در ترجمه حذف شده است. به‌ویژه قیدها، نفی، شرط، احتمال، شدت و رابطهٔ منطقی بین جمله‌ها را بررسی کن. برای هر مورد، بخش انگلیسی، ترجمهٔ فعلی و توضیح کوتاه مشکل را نشان بده.

این برای بازبینی کتاب خیلی کاربردیه.

پرامپت برای بررسی لحن

گاهی ترجمه از نظر معنی درسته، ولی صداش با متن اصلی فرق داره. اون‌وقت:

متن انگلیسی و ترجمهٔ فارسی را از نظر لحن مقایسه کن. بررسی کن آیا ترجمه نسبت به متن اصلی رسمی‌تر، محاوره‌ای‌تر، سردتر، احساسی‌تر یا توضیحی‌تر شده است. فقط مواردی را گزارش کن که تفاوت لحن محسوس است و برای هر مورد یک اصلاح پیشنهادی کوتاه بده.

پرامپت برای اصطلاحات و عبارت‌های چندمعنا

برای جمله‌هایی که احتمال می‌دید چند برداشت دارن:

قبل از ترجمه، عبارت‌های چندمعنا، اصطلاحی یا وابسته به بافت را مشخص کن. برای هرکدام دو یا سه برداشت ممکن را کوتاه توضیح بده و بعد با توجه به بافت، طبیعی‌ترین ترجمهٔ فارسی را پیشنهاد کن. در ترجمهٔ نهایی فقط یک گزینه را استفاده کن.

این روش برای رمان و متن ادبی خیلی بهتر از ترجمهٔ مستقیمه.

پرامپت برای یکدست‌کردن اسم‌ها و اصطلاحات

اگه وسط یه کتاب هستید:

متن را با این قواعد ترجمه کن و تمام موارد را یکدست نگه دار:

Jonathan → جاناتان

Council → شورا، مگر اینکه بافت معنی متفاوتی بدهد

Old Quarter → محلهٔ قدیمی

Dr. Hale → دکتر هِیل

اگر به موردی برخوردی که با این فهرست سازگار نیست، قبل از تغییر معادل آن را مشخص کن.

این دقیقاً همون جاییه که یه واژه‌نامهٔ پروژه خیلی کمک می‌کنه.

چند چیز رو بهتره توی پرامپت نگیم

بعضی دستورها خیلی رایجن، ولی نتیجه رو لزوماً بهتر نمی‌کنن. مثلاً:

«مثل یک مترجم حرفه‌ای ترجمه کن.»

مشکلش اینه که نمی‌گه «حرفه‌ای» یعنی چی. بهتره دقیق بگید:

لحن رو حفظ کن.

چیزی حذف نکن.

فارسی طبیعی باشه.

اصطلاحات یکدست بمونن.

یا:

«ترجمه رو خیلی قشنگ کن.»

این هم ممکنه ابزار رو به سمت بازنویسی و اضافه‌کاری ببره. بهتره بگید:

فارسی طبیعی و خوش‌خوان باشه، بدون تغییر معنی.

پرامپت خیلی طولانی بهتره؟

نه لزوماً. پرامپت خوب باید واضح باشه، نه طولانی. اگه برای هر متن یه صفحه دستور بنویسید، ممکنه بعضی قواعد همدیگه رو خنثی کنن. برای بیشتر ترجمه‌ها این ساختار کافیه:

نوع متن + لحن + معیار وفاداری + قواعد اصطلاحات + نوع خروجی

مثلاً:

این متن بخشی از یک رمان بزرگسال است. آن را به فارسی طبیعی و روان ترجمه کن. لحن شخصیت‌ها را حفظ کن، محاوره را رسمی نکن، چیزی اضافه یا حذف نکن و نام‌ها را طبق فهرست زیر یکدست نگه دار. اگر عبارتی چندمعناست، آن را کوتاه مشخص کن.

همین.

یه نکتهٔ مهم: ترجمه و بازبینی رو از هم جدا کنید

یکی از بهترین کارهایی که می‌تونید انجام بدید اینه که از AI نخواید همه‌چیز رو توی یه مرحله انجام بده. مثلاً:

مرحلهٔ اول

ترجمه بگیر.

مرحلهٔ دوم

فقط معنی رو بررسی کن.

مرحلهٔ سوم

لحن رو بررسی کن.

مرحلهٔ چهارم

فارسی رو طبیعی‌تر کن. این بهتر از اینه که یه‌جا بنویسید:

ترجمه کن، ویرایش کن، اصطلاح‌ها رو چک کن، لحن رو نگه دار، بهترش کن و غلط‌ها رو بگیر.

هر مرحله یه هدف مشخص داشته باشه.

بهترین پرامپت هم تضمین نمی‌کنه ترجمه درست باشه

این بخش مهمه. حتی اگه پرامپت خیلی خوب نوشته شده باشه، باز هم ممکنه مدل:

• چیزی رو اشتباه بفهمه،
• یه اصطلاح رو بد تفسیر کنه،
• لحن رو عوض کنه،
• یا بخشی از معنا رو حذف کنه،

پرامپت خوب احتمال بعضی خطاها رو کم می‌کنه، ولی بازبینی رو حذف نمی‌کنه. مخصوصاً اگه متن قراره منتشر بشه.

۸ پرامپت آماده برای کپی

۱. ترجمهٔ عمومی

متن زیر را به فارسی روان و طبیعی ترجمه کن. معنی را دقیق حفظ کن و چیزی به متن اضافه یا از آن حذف نکن. نفی، شرط، زمان فعل و میزان قطعیت را تغییر نده.

۲. ترجمهٔ کتاب

متن زیر بخشی از یک کتاب است. آن را به فارسی طبیعی و خواندنی ترجمه کن. لحن راوی و شخصیت‌ها را حفظ کن، محاوره را رسمی نکن و چیزی به متن اضافه یا از آن حذف نکن.

۳. ترجمهٔ ادبی

متن زیر ادبی است. معنی، لحن و تصویرهای متن را حفظ کن، اما ساختارهای ترجمه‌زده را به فارسی طبیعی تبدیل کن. از ادبی‌ترکردن بی‌دلیل متن خودداری کن.

۴. ترجمهٔ تخصصی

متن زیر تخصصی است. اصطلاحات را دقیق و یکدست ترجمه کن. عددها، واحدها، نام استانداردها و نمادها را تغییر نده. اگر برای اصطلاحی چند معادل رایج وجود دارد، آن را مشخص کن.

۵. حفظ لحن

متن را به فارسی ترجمه کن و لحن آن را حفظ کن. اگر متن محاوره‌ای است، آن را رسمی نکن؛ اگر رسمی است، بی‌دلیل محاوره‌ای نکن. شدت احساس و میزان قطعیت را هم تغییر نده.

۶. بازبینی معنی

متن انگلیسی و ترجمهٔ فارسی را مقایسه کن. فقط موارد حذف معنا، اضافه‌شدن معنا، تغییر نفی، شرط، میزان قطعیت یا ترجمهٔ نادرست اصطلاح را گزارش کن. کل ترجمه را از نو بازنویسی نکن.

۷. طبیعی‌ترکردن فارسی

متن فارسی زیر را از نظر طبیعی‌بودن زبان بازبینی کن. ساختارهای ترجمه‌زده را به فارسی مصطلح تبدیل کن، اما معنی، اطلاعات، لحن و میزان قطعیت را تغییر نده.

۸. اصطلاحات چندمعنا

قبل از ترجمه، عبارت‌های چندمعنا یا وابسته به بافت را مشخص کن. برای هرکدام چند برداشت ممکن را کوتاه توضیح بده و بعد طبیعی‌ترین ترجمه را با توجه به بافت انتخاب کن.

اگه دارید روی یه کتاب کار می‌کنید، یه پرامپت ثابت برای پروژه بسازید

برای پروژه‌های طولانی بهتره هر بار از صفر شروع نکنید. یه پرامپت پایه داشته باشید که قواعد پروژه توش ثبت شده باشه. مثلاً:

این پروژه ترجمهٔ یک رمان انگلیسی به فارسی است.

لحن راوی معیار است.

گفت‌وگوها محاوره‌ای‌اند.

اسم شخصیت‌ها فارسی‌نویسی می‌شوند.

نام برندها به لاتین می‌مانند.

Council در بافت نهاد سیاسی «شورا» ترجمه می‌شود.

چیزی به متن اضافه یا از آن حذف نکن.

اگر بافت جمله با تصمیم‌های قبلی ناسازگار بود، قبل از تغییر معادل آن را مشخص کن.

این عملاً تبدیل می‌شه به یه جور شیوه‌نامهٔ ترجمه داخل پرامپت.

برای انتخاب ابزار متناسب با متن، راهنمای مقایسهٔ هوش مصنوعی برای ترجمهٔ انگلیسی به فارسی رو بخونید. بعد از گرفتن خروجی هم مثال‌های بازبینی معنا و لحن ترجمه کمک می‌کنن پیشنهاد رو دقیق‌تر بسنجید.

جمع‌بندی

بهترین پرامپت ترجمه اون پرامپتی نیست که طولانی‌تر یا پیچیده‌تره. بهترین پرامپت اونیه که دقیقاً روشن کنه: چه متنی داریم، چه لحنی می‌خوایم، چی نباید تغییر کنه و خروجی رو برای چه کاری لازم داریم. به‌جای:

«این رو خوب ترجمه کن»

بگید:

معنی رو دقیق حفظ کن، لحن رو تغییر نده، فارسی طبیعی بنویس و چیزی اضافه نکن.

همین چند قید ساده می‌تونه نتیجه رو خیلی بهتر کنه. و شاید مهم‌تر از خود پرامپت این باشه که ترجمه رو یه مرحله‌ای نبینیم. ترجمه بگیر، معنی رو بررسی کن، لحن رو چک کن و بعد فارسی رو ویرایش کن. هوش مصنوعی می‌تونه توی همهٔ این مرحله‌ها کمک کنه، ولی تصمیم نهایی دربارهٔ ترجمهٔ متن هنوز با مترجمه.