بهترین هوش مصنوعی برای ترجمهٔ انگلیسی به فارسی کدومه؟

اگه عبارت «بهترین هوش مصنوعی برای ترجمهٔ انگلیسی به فارسی» رو سرچ کرده باشید، احتمالاً انتظار دارید آخرش به یه اسم برسید. مثلاً بگیم: «همینه. از این استفاده کن.» ولی واقعیت اینه که جواب به این سادگی نیست.

برای فهم سریع یه متن روزمره، یه مترجم عمومی می‌تونه کافی باشه. اگه بافت و لحن مهمه، یه دستیار گفت‌وگویی مثل ChatGPT رو هم بررسی کنید؛ برای ترجمهٔ کتاب، علاوه بر دقت خروجی، ویرایش و مدیریت پروژه هم مهمه.

کسی که فقط می‌خواد معنی یه ایمیل انگلیسی رو بفهمه، با مترجمی که داره یه رمان سیصدصفحه‌ای ترجمه می‌کنه نیاز یکسانی نداره. برای نفر اول شاید یه ترجمهٔ سریع و قابل‌فهم کاملاً کافی باشه. ولی مترجم کتاب باید حواسش به چیزهای دیگه‌ای هم باشه:

لحن شخصیت‌ها عوض نشه، صدای راوی توی فصل‌های مختلف یکدست بمونه، معادل‌هایی که صد صفحه قبل انتخاب کرده فراموش نشن و در نهایت هم یه فایل قابل‌تحویل داشته باشه. پس قبل از اینکه بپرسیم: «کدوم هوش مصنوعی بهتره؟» بهتره سه سؤال ساده‌تر بپرسیم:

• ترجمه رو برای چی می‌خوایم؟
• قراره چه کسی نتیجه رو بررسی کنه؟
• آخر کار چه چیزی باید تحویل بدیم؟

جواب همین سؤال‌ها خیلی وقت‌ها انتخاب ابزار رو روشن‌تر می‌کنه. توی این مقاله چند گزینهٔ شناخته‌شده رو بررسی می‌کنیم؛ نه برای اینکه بهشون نمره بدیم، بلکه برای اینکه ببینیم هرکدوم کجای کار به درد می‌خورن و کجاها باید حواسمون جمع باشه.

اول یه تفکیک مهم: همهٔ ابزارهای ترجمه یه کار واحد انجام نمی‌دن

قبل از مقایسه، سه مدل ابزار رو از هم جدا کنیم.

مترجم عمومی

متن رو می‌دید و ترجمه می‌گیرید. گوگل ترنسلیت (Google Translate) و مایکروسافت ترنسلیتور (Microsoft Translator) توی این دسته قرار می‌گیرن.

دستیار گفت‌وگویی

فقط ترجمه نمی‌کنه؛ می‌تونید بهش توضیح بدید متن چیه، چه لحنی می‌خواید یا چرا یه واژه رو انتخاب کرده. چت جی‌پی‌تی (ChatGPT) نمونهٔ واضح این مدله.

فضای کار ترجمه

اینجا مسئله فقط «تولید ترجمه» نیست. باید بتونید متن اصلی، ترجمهٔ در حال ویرایش، یادداشت‌ها و تصمیم‌های مترجم رو کنار هم نگه دارید و بعداً برگردید و ادامه بدید. واژه‌چین توی این دسته قرار می‌گیره و دستیار هوش مصنوعی، در صورت فعال‌بودن برای حساب شما، به‌صورت اختیاری داخل همین محیط استفاده می‌شه.

این دسته‌ها رقیب صددرصد هم نیستن. خیلی وقت‌ها یه مترجم می‌تونه برای کارهای مختلف از چندتاشون کنار هم استفاده کنه.

مقایسه در یه نگاه

این جدول نشون نمی‌ده کدوم ابزار «بهترین ترجمهٔ ادبی» رو تولید می‌کنه. برای چنین ادعایی باید همهٔ ابزارها رو با متن یکسان، نسخهٔ مشخص و معیارهای ثابت آزمایش کنیم. اینجا سؤال ساده‌تره: هر ابزار چه مشکلی رو برامون حل می‌کنه؟

گوگل ترنسلیت برای وقتیه که یه ترجمهٔ سریع می‌خواید

متن رو وارد می‌کنید و تقریباً بلافاصله ترجمه رو تحویل می‌گیرید. برای خیلی از کارهای روزمره همین واقعاً کافیه. مثلاً اگه یه ایمیل انگلیسی براتون اومده و فقط می‌خواید بفهمید دربارهٔ چیه، لازم نیست کار رو پیچیده‌تر کنید.

گوگل ترنسلیت از بعضی فایل‌ها هم پشتیبانی می‌کنه و توی نسخهٔ کامپیوتری می‌شه از بخش Documents فایل رو وارد کرد و ترجمه گرفت. ولی اینجا یه مرز مهم وجود داره: داشتن یه فایل ترجمه‌شده با داشتن یه ترجمهٔ آمادهٔ انتشار یکی نیست.

اگه متن مهمه، حداقل این چیزها رو دوباره با اصلش چک کنید:

• اسم‌ها
• عددها
• منفی‌بودن جمله
• عبارت‌های چندمعنا
• اصطلاحات تخصصی

هرچی متن تخصصی‌تر یا ادبی‌تر بشه، نیاز به بازبینی هم بیشتر می‌شه. یه نکتهٔ مهم هم دربارهٔ PDF وجود داره. طبق راهنمای خود گوگل، ممکنه متن موجود داخل تصویر یا صفحهٔ اسکن‌شدهٔ PDF توی فایل خروجی دیده بشه، ولی ترجمه نشده باشه.

پس اگه ظاهر PDF سالم موند، فوراً نتیجه نگیرید که همهٔ متن داخلش هم ترجمه شده.

مایکروسافت؛ یه پیشنهاد دوم برای مقایسه

مایکروسافت هم از زبان انگلیسی و فارسی برای ترجمهٔ متن پشتیبانی می‌کنه. فقط باید حواسمون باشه که «Microsoft Translator» یه تجربهٔ واحد نیست. ممکنه از نسخهٔ وب استفاده کنید، از اپ موبایل یا از قابلیتی که داخل یه نرم‌افزار دیگه قرار گرفته.

پس بهتره هرکدوم رو جدا بررسی کنید. همین موضوع دربارهٔ نوع ورودی هم صدق می‌کنه. اینکه فارسی برای متن پشتیبانی می‌شه، الزاماً به معنی این نیست که امکانات صوتی یا تصویری هم دقیقاً همین سطح از پشتیبانی رو داشته باشن.

یه استفادهٔ جالب از Microsoft Translator اینه که اون رو کنار یه مترجم عمومی دیگه بذارید. فرض کنید یه جمله یه کم مبهمه. ترجمهٔ Google Translate و Microsoft Translator رو کنار اصل جمله ببینید. اگه ترجمه‌ها با هم فرق دارن، همون تفاوت می‌تونه زنگ خطر خوبی باشه که بگه:

اینجا رو بیشتر بررسی کن. البته اگه هر دو دقیقاً یه جواب دادن هم نباید سریع خیالتون راحت بشه. دو ابزار می‌تونن یه اشتباه مشابه بکنن. برای متن‌های کوتاه هم شاید اصلاً لازم نباشه برید سراغ ابزارهای پیچیده‌تر.

اگه کل نیازتون ترجمهٔ چند جمله در روزه، یه مترجم عمومی ممکنه دقیقاً همون چیزی باشه که لازم دارید.

چت جی‌پی‌تی؛ وقتی فقط ترجمه نمی‌خواید

فرق ChatGPT با یه مترجم معمولی اینه که می‌تونید قبل و بعد از ترجمه باهاش حرف بزنید. مثلاً به جای اینکه فقط این رو بفرستید:

Translate this to Persian.

می‌تونید توضیح بدید:

این دیالوگ از یه رمانه. شخصیت داره محاوره‌ای حرف می‌زنه و نمی‌خوام ترجمه رسمی بشه.

یا بعد از ترجمه بپرسید: آیا جایی از معنی حذف شده؟ آیا لحن شخصیت عوض شده؟ برای این واژه چه معادل‌های دیگه‌ای داریم؟ این زمینه‌دادن می‌تونه خیلی مفید باشه. اما یه نکتهٔ مهم: اینکه ابزار می‌تونه دربارهٔ جوابش توضیح بده به این معنی نیست که توضیحش حتماً درسته.

OpenAI هم صراحتاً دربارهٔ احتمال تولید اطلاعات نادرست یا گمراه‌کننده هشدار می‌ده. پس جواب طولانی، مرتب و مطمئن لزوماً جواب درست نیست. اگه یه معادل مهمه یا داریم دربارهٔ برداشت یه جملهٔ ادبی تصمیم می‌گیریم، بهتره نتیجه رو با این‌ها دوباره بسنجیم:

• خود متن اصلی
• فرهنگ مناسب
• بافت
• و قضاوت خود مترجم

یه نکته هم برای کاربرهای داخل ایران وجود داره. وقتی این مقاله نوشته شده، ایران توی فهرست رسمی کشورهای پشتیبانی‌شدهٔ ChatGPT نبوده. این موضوع رو نباید با پشتیبانی از زبان فارسی قاطی کرد. ممکنه یه سرویس فارسی رو بفهمه، ولی از نظر رسمی در یه کشور در دسترس نباشه.

اگه قراره بخش مهمی از کارتون رو به یه سرویس وابسته کنید، شرایط روزش رو هم چک کنید.

واژه‌چین؛ وقتی مسئله فقط ترجمهٔ یه جمله نیست

فرض کنیم صد صفحه از یه کتاب رو ترجمه کردید. از یه جایی به بعد، احتمالاً دردسر اصلیتون دیگه این نیست که: «این جمله رو چی ترجمه کنم؟» بلکه سؤال‌ها تبدیل می‌شن به: آخرین نسخه‌م کدوم بود؟ این پاراگراف مربوط به کجای متن اصلیه؟

این اسم رو قبلاً چطور نوشته بودم؟ دربارهٔ این معادل یادداشت گذاشته بودم یا نه؟ اینجا مسئله بیشتر از «هوش مصنوعی» به محیط کار مربوط می‌شه. واژه‌چین متن مبدأ، ترجمه و یادداشت‌ها رو توی یه فضای آنلاین کنار هم نگه می‌داره و برای خروجی Word هم مسیر مشخصی داره.

اگه دستیار هوش مصنوعی برای حساب و طرح شما فعال باشه، داخل همین محیط کار می‌کنه. روی یه پاراگراف پیشنهاد می‌گیرید، نتیجه رو می‌بینید و بعد خودتون تصمیم می‌گیرید که:

• قبولش کنید،
• تغییرش بدید،
• یا اصلاً استفاده‌ش نکنید.

تا قبل از اعمال پیشنهاد هم متن ترجمهٔ شما تغییر نمی‌کنه. پیشنهاد پاراگراف رو نباید با ترجمهٔ خودکار کل کتاب یکی گرفت؛ ترجمهٔ سند، اگه برای حساب شما فعال باشه، تأیید و شرایط جداگانه داره. دلیل اصلی بررسیش هم صرفاً این نیست که AI داره.

نکتهٔ مهم‌تر اینه که پیشنهاد هوش مصنوعی داخل همون فضایی میاد که دارید ترجمه و ویرایش می‌کنید.

وقتی می‌گن رایگان، دقیقاً چی رایگانه؟

این یکی از جاهاییه که خیلی راحت می‌شه اشتباه برداشت کرد. ممکنه یه سرویس یه نسخهٔ رایگان داشته باشه، ولی این لزوماً به معنی رایگان بودن همهٔ امکاناتش نیست. مثلاً استفادهٔ معمولی از یه مترجم عمومی با این‌ها فرق داره:

• API
• پردازش تعداد زیادی فایل
• امکانات حرفه‌ای
• ظرفیت بیشتر

گوگل ترنسلیت و نسخه‌های مصرف‌کنندهٔ Microsoft Translator برای شروع گزینه‌های ساده‌ای هستن، ولی نباید استفادهٔ رایگان عادی رو با خدمات تجاری اون‌ها یکی بدونیم. چت جی‌پی‌تی هم طرح رایگان داره. ولی امکاناتی مثل بارگذاری فایل یا سقف استفاده می‌تونه بین طرح‌ها متفاوت باشه و حتی با گذشت زمان تغییر کنه.

پس اگه یه پروژهٔ جدی دارید، عددی که یه مقاله دو سال پیش نوشته خیلی به دردتون نمی‌خوره. باید محدودیت همون حسابی رو ببینید که الان دارید استفاده می‌کنید. توی واژه‌چین هم سه چیز جداست: داشتن حساب، استفاده از نمونهٔ هدایت‌شده و دسترسی به هوش مصنوعی.

نمونهٔ نمایشی رو نباید معادل «ترجمهٔ هوشمند نامحدود و رایگان» دونست. برای هر ابزاری، این چهار سؤال خیلی کمک می‌کنه:

1. ترجمهٔ متن رایگانه؟
2. فایل هم می‌شه وارد کرد؟
3. سقف استفاده چقدره؟
4. خروجی موردنیازم رو می‌تونم بگیرم؟

اگه جواب این چهار تا رو بدونید، بخش بزرگی از ابهام از بین می‌ره.

از کجا بفهمیم ترجمهٔ AI خوبه؟

این بخش از اسم ابزار مهم‌تره. اول از همه: معنا رو چک کنید. بعد برید سراغ زیبایی نثر. یه ترجمه ممکنه خیلی شسته‌رفته و طبیعی به نظر برسه، ولی یه «نه»، «اگر» یا «شاید» رو گم کرده باشه. اگه این اتفاق افتاده، دیگه مهم نیست جمله چقدر قشنگه؛ معنی عوض شده.

بعد از معنا، برید سراغ:

• لحن
• اصطلاحات
• اسم‌ها
• ارتباط جمله‌ها
• و در آخر نگارش و نشانه‌گذاری

یه مثال از حفظ نفی

The results do not necessarily mean the treatment failed.

می‌تونیم بگیم: «این نتایج لزوماً به این معنا نیست که درمان ناموفق بوده است.» ولی اگه ترجمه بشه: «این نتایج نشان می‌دهد درمان شکست خورده است.» دیگه فقط با یه انتخاب واژهٔ متفاوت طرف نیستیم. معنی جمله عوض شده.

یه مثال از حفظ شرط جمله

She would sign, provided that the final chapter remained unchanged.

ترجمهٔ: «او امضا می‌کرد، به شرط آنکه فصل آخر بدون تغییر بماند.» با این یکی فرق داره: «او امضا می‌کرد و فصل آخر تغییر نمی‌کرد.» اولی یه شرط داره. دومی دو اتفاق رو کنار هم گذاشته. یعنی ترجمه می‌تونه تک‌تک کلمات رو داشته باشه، ولی رابطهٔ بین اون‌ها رو از دست بده.

این مثال‌ها برای آموزش ساخته شدن و خروجی ثبت‌شدهٔ هیچ‌کدوم از ابزارهای این مقاله نیستن. اگه می‌خواید ابزارها رو برای کار خودتون مقایسه کنید، چند جمله از حوزهٔ کاری خودتون انتخاب کنید و ببینید: چند بار مجبور شدید ترجمه رو اصلاح کنید؟

و مهم‌تر: چه چیزی رو اصلاح کردید؟ معنا؟ لحن؟ اصطلاح؟ نحو؟ اگه معیار همهٔ ابزارها یکی نباشه، سرعت جواب دادن خیلی چیز زیادی دربارهٔ کیفیت بهتون نمی‌گه.

چطور از ChatGPT و ابزارهای مشابه ترجمهٔ بهتری بخوایم؟

برای نمونه‌های بیشتر، راهنمای پرامپت ترجمهٔ انگلیسی به فارسی رو هم ببینید.

به‌جای اینکه فقط بگید: «این رو ترجمه کن» یه کم بیشتر زمینه بدید. مثلاً:

متن زیر را برای مخاطب بزرگسال به فارسی ترجمه کن. نفی، شرط و میزان قطعیت جمله‌ها را حفظ کن. نام‌های خاص را یکدست بنویس. اگر عبارتی بیش از یک برداشت دارد، آن را در یادداشتی کوتاه مشخص کن؛ توضیح تازه‌ای به متن ترجمه اضافه نکن.

این درخواست چندتا چیز مهم رو از همون اول روشن می‌کنه. ولی حواستون باشه این مدل دستور برای ابزارهای گفت‌وگوییه. قرار نیست فرض کنیم همهٔ مترجم‌های این مقاله کادر آزاد برای نوشتن Prompt دارن. یه کار مفید دیگه هم اینه که ترجمه و بازبینی رو از هم جدا کنید.

اول ترجمه بگیرید. بعد به‌جای اینکه دوباره بگید «بهترش کن»، بپرسید:

«فقط جاهایی رو بگو که معنی پیش‌نویس با متن اصلی فرق کرده.»

اینطوری احتمال اینکه ابزار هر بار کل متن رو از نو بنویسه کمتر می‌شه. در نهایت هم مرجع اصلی همونه: متن مبدأ.

برای کتاب، فقط ترجمه رو تست نکنید

اگه قراره روی یه کتاب یا فایل بلند کار کنید، یه اشتباه رایج اینه که فقط چند جمله رو توی ابزار ترجمه کنیم و بگیم: «خب، خروجیش خوب بود، پس مناسبه.» نه لزوماً. برای پروژهٔ واقعی، یه فایل نمونه درست کنید که این‌ها رو داشته باشه:

• عنوان
• چند پاراگراف
• اسم انگلیسی
• یادداشت

بعد واقعاً باهاش کار کنید. ترجمه رو ویرایش کنید. ذخیره کنید. فردا برگردید. ببینید از کجا باید ادامه بدید. بعد هم خروجی بگیرید و ببینید چیزی که تحویل می‌گیرید به درد ناشر یا مشتریتون می‌خوره یا نه. این آزمایش خیلی بیشتر از یه ترجمهٔ پنج‌خطی بهتون اطلاعات می‌ده.

برای ثبت معادل‌ها و نام‌ها هم می‌تونید از راهنمای واژه‌نامه و شیوه‌نامهٔ ترجمهٔ کتاب استفاده کنید.

یه نکته دربارهٔ فایل‌های محرمانه

قبل از فرستادن نسخهٔ منتشرنشدهٔ کتاب، قرارداد یا متن محرمانه، سیاست‌های هر سرویس آنلاینی که استفاده می‌کنید رو بخونید. حداقل این‌ها رو بررسی کنید:

• قرارداد خودتون با مشتری یا ناشر
• اینکه چه کسی به داده دسترسی داره
• سیاست سرویس دربارهٔ داده‌ها

صرف اینکه یه ابزار «ابری» یا آنلاین باشه هیچ‌کدوم از این‌ها رو ثابت نمی‌کنه:

• فایل برای همیشه نگهداری می‌شه
• مدل از متن شما آموزش نمی‌بینه
• محرمانگی مطلق تضمین شده

برای تست اولیه، یه متن کوتاه و غیرحساس انتخاب امن‌تریه.

پرسش‌های رایج

برای یه متن کوتاه کدوم بهتره؟

اگه فقط می‌خواید معنی متن رو بفهمید، یه مترجم عمومی ساده‌ترین نقطهٔ شروعه. ولی اگه متن قراره جایی منتشر بشه، دوباره با اصلش تطبیقش بدید. اسم ابزار به‌تنهایی تضمین کیفیت نیست.

ابزار پولی حتماً ترجمهٔ بهتری می‌ده؟

نه. پولی‌بودن ممکنه امکانات بیشتر، سقف استفادهٔ بالاتر یا ابزارهای اضافه بهتون بده. ولی کیفیت ترجمهٔ یه متن مشخص رو باید جداگانه سنجید.

دستیار هوش مصنوعی می‌تونه جای مترجم کتاب رو بگیره؟

توی رویکردی که این مقاله پیشنهاد می‌کنه، نه. هوش مصنوعی می‌تونه پیشنهاد بده، پیش‌نویس بسازه یا توی بازبینی کمک کنه. ولی تصمیم نهایی دربارهٔ معنی، لحن و متن نهایی همچنان با مترجمه.

پس بالاخره بهترین کدومه؟

برگردیم به سؤال اول. اگه فقط یه ترجمهٔ سریع می‌خواید، احتمالاً یه مترجم عمومی کافی باشه. اگه می‌خواید دربارهٔ لحن، انتخاب واژه یا معنی جمله بحث کنید، یه دستیار گفت‌وگویی می‌تونه مفیدتر باشه. و اگه دارید روی یه کتاب کار می‌کنید، فقط کیفیت ترجمهٔ یه جمله مهم نیست.

باید ببینید: متن اصلی کجاست؟ ترجمه کجا نگه داشته می‌شه؟ تصمیم‌هاتون رو کجا ثبت می‌کنید؟ فردا چطور برمی‌گردید سراغ کار؟ و در آخر چه فایلی تحویل می‌دید؟ پس شاید سؤال بهتر این نباشه که: «بهترین هوش مصنوعی ترجمه کدومه؟» بلکه این باشه:

«کدوم ابزار برای کاری که من دارم انجام می‌دم مناسب‌تره؟» اگه مسئله‌تون ترجمه و بازبینی کتاب به فارسیه و دنبال محیطی هستید که متن مبدأ، ترجمه و یادداشت‌ها رو کنار هم نگه داره، می‌تونید روند کار واژه‌چین برای مترجمان کتاب رو هم بررسی کنید.

و یه نکته رو هم یادمون نره: دستیار هوش مصنوعی فقط یکی از ابزارهای روند ترجمه‌ست، نه خودِ ترجمه.